MouthMade

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest zapalenie błony śluzowej jamy ustnej?

Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zwane czasem zapaleniem jamy ustnej, jest efektem ubocznym terapii przeciwnowotworowej i charakteryzuje się zaczerwienieniem, opuchlizną i owrzodzeniem jamy ustnej i języka. Cechą charakterystyczną zapalenia błony śluzowej jamy ustnej jest ból, często bardzo silny, który sprawia duże problemy przy jedzeniu, piciu i mówieniu. Może nawet spowodować konieczność zastosowania rurki karmiącej, by w trakcie terapii przeciwrakowej dostarczyć wystarczającej ilości składników odżywczych.

Co powoduje zapalenie błony śluzowej jamy ustnej?

Chemio- i radioterapia zapobiegają tworzeniu się nowych, szybko dzielących się komórek nowotworowych poprzez niszczenie już istniejących. Niestety, oprócz eliminacji komórek rakowych następuje również niszczenie zdrowych komórek podczas tych terapii. Efekty uboczne terapii, wliczając w to zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (OM) następują podczas podziału zdrowych komórek. Połączenie chemio- i radioterapii zwiększa ryzyko powstania poważnego zapalenia błony śluzowej jamy ustnej. Objawy zapalenia błony śluzowej jamy ustnej mają tendencje do pogarszania wraz z przedłużaniem się radioterapii.

W trakcie radioterapii związanej z rakiem głowy i szyi lub z transplantacją krwiotwórczych komórek macierzystych (HSCT, zwaną  przeszczepem szpiku kostnego - BMT), wiązka promieniowania przechodzi w pobliżu jamy ustnej. Zazwyczaj zdrowe komórki w jamie ustnej ulegają szybkiemu podziałowi i zastępują stare komórki nabłonkowe nowymi. Jednakże w wyniku radioterapii następuje zniszczenie tych dzielących się komórek sprawiając, że stare komórki nabłonkowe nie mogą zostać zastąpione nowymi, co prowadzi do tworzenia się wrzodów.

Chemio- i radioterapia w przypadku nowotworu głowy i szyi niszczy gruczoły w jamie ustnej, które produkują ślinę, powodując większe niż zazwyczaj wysuszenie jamy ustnej. Wysuszona jama ustna jest wynikiem wytwarzania o wiele mniejszej ilości śliny potrzebnej podczas spożywania pokarmu. Sprawia to trudności w połykaniu, a jama ustna jest bardziej podatna na uszkodzenie przez stały pokarm, który zazwyczaj przechodzi dalej przy udziale śliny.

Na prawdopodobieństwo powstania zapalenia błony śluzowej jamy ustnej wpływa rodzaj chemioterapii stosowanej przy leczeniu raka. Istnieje wiele rodzajów chemioterapii, które wywołują zapalenie błony śluzowej jamy ustnej. Poniżej przedstawiono niektóre z nich:¹

• 5-fluorouracyl
• metotreksat
• doksorubicyna
• etopozyd
• melfalan
• arabinozyd cytozyny
• cyklofosfamid

Wszystkie rodzaje radioterapii stosowane w jamie ustnej bądź jej pobliżu mogą spowodować zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.

Co powinienem zrobić, jeśli cierpię na zapalenie błony śluzowej jamy ustnej?

Jeśli występują u Ciebie objawy zapalenia błony śluzowej jamy ustnej, porozmawiaj ze swoim lekarzem lub pielęgniarką oraz przeczytaj część poświęconą leczeniu zapalenia błony śluzowej jamy ustnej.

U kogo występuje zapalenie błony śluzowej jamy ustnej?

Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (OM) występuje u prawie połowy osób poddawanych chemioterapii oraz u prawie każdego pacjenta poddawanego radioterapii w przypadku raka głowy i szyi, a także transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych (HCST).

Podobnie jak rodzaj leczonego raka, prawdopodobieństwo wystąpienia zapalenia błony śluzowej jamy ustnej różni się w zależności od stanu pacjenta, trybu życia oraz przebytych wcześniej chorób.  Szczególnie podatne na ryzyko to:  

• osoby młode oraz starsze
• osoby z przebytymi chorobami jamy ustnej lub zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej
• osoby stosujące niewłaściwą higienę jamy ustnej podczas leczenia
• palacze
• osoby spożywające alkohol
• pacjenci z cukrzycą
• osoby poddawane pewnym rodzajom chemioterapii (patrz Co powoduje zapalenie błony śluzowej jamy ustnej?)

Jak długo trwa zapalenie błony śluzowej jamy ustnej?

U osób przechodzących chemioterapię uszkodzenie wyściółki jamy ustnej może nastąpić już w pierwszym dniu terapii. Pierwsze etapy zapalenia błony śluzowej jamy ustnej występują pod powierzchnią jamy ustnej i nie zawsze są zauważalne. Zazwyczaj osoby zaczynają zauważać objawy między 5 a 8 dniem od rozpoczęcia terapii. Objawy zapalenia mogą trwać od 7 do 14 dni zanim rozpocznie się gojenie. Ryzyko powstania zapalenia błony śluzowej jamy ustnej zwiększa się z każdym kolejnym cyklem chemioterapii, a jego dotkliwość często pogarsza się.²

W przypadku radioterapii zapalenie błony śluzowej jamy ustnej pojawia się później (w 2 tygodniu), a gojenie rozpoczyna się dopiero po zakończeniu terapii. Dlatego też przy radioterapii objawy zapalenia błony śluzowej jamy ustnej mogą trwać do 8 tygodni.

Jakie są skutki zapalenia błony śluzowej jamy ustnej?

Ból: Ból jest głównym objawem zapalenia błony śluzowej jamy ustnej (OM). Może on sprawiać wiele kłopotów związanych z jedzeniem i piciem w chwili, gdy osoby cierpiące na raka potrzebują fizycznej siły do radzenia sobie z agresywnymi terapiami przeciwnowotworowymi. Bez dostarczenia wystarczającej ilości pokarmu i płynów, osoby mogą czuć się słabo, być odwodnione oraz mogą stracić na wadze. 

Zakażenie: Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej niesie ze sobą poważne ryzyko infekcji ran i owrzodzeń na wyściółce jamy ustnej. Przy niewłaściwej higienie jamy ustnej wirusy, bakterie lub grzyby mogą zainfekować narażone wrzody. Wówczas infekcja może przejść do krwi powodując zakażenie krwi lub posocznicę. Osoby przechodzące przeszczep szpiku kostnego są bardziej podatne na infekcje i posocznicę, ponieważ w związku z leczeniem ich organizmy nie są w stanie tak skutecznie zwalczać infekcji. 

Utrata smaku: Język jest bardzo wrażliwy na promieniowanie. Jeśli zostanie narażony podczas radioterapii, kubki smakowe na powierzchni języka mogą zostać uszkodzone. Niektórzy pacjenci mogą nawet doświadczyć całkowitej utraty smaku w trakcie radioterapii. Zazwyczaj kubki smakowe zaczną ponownie normalnie pracować w ciągu 4 miesięcy od zakończenia leczenia, mimo iż efekt długoterminowy różni się w zależności od osoby, a w niektórych przypadkach kubki smakowe mogą nigdy nie odzyskać pełnej sprawności.

Wynik leczenia: Być może najbardziej niepokojącym skutkiem zapalenia błony śluzowej jamy ustnej jest fakt, iż u wielu osób rozwija się ono w tak znacznym stopniu, że wpływa na dawkę chemioterapii, z którą może sobie poradzić organizm. W końcowym efekcie może to wpłynąć na skuteczność terapii przeciwrakowej.

Inne: Osoby z zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej mogą niekiedy odczuwać wstyd wywołany swoim schorzeniem i z tego względu spędzać mniej czasu ze swoją rodziną, dziećmi i przyjaciółmi. Poza niemożliwością jedzenia i picia może to prowadzić do odizolowania społecznego i psychicznego cierpienia. 

Jeśli przyjmowanie wystarczającej ilości pokarmu stanie się dużym problemem, może zaistnieć konieczność zastosowania rurki do karmienia w celu upewnienia się, iż osoba otrzymuje odpowiednią ilość pokarmu do poradzenia sobie z terapią przeciwnowotworwą. Jeśli karmienie będzie potrzebne jedynie przez krótki okres czasu, rurka zostanie włożona przez nos, lecz jeśli będzie ono wymagane przez dłuższy okres czasu, wówczas może ona być włożona bezpośrednio do żołądka.

W jaki sposób mogę zapobiec wystąpieniu zapalenia błony śluzowej jamy ustnej?

Zobacz część poświęconą zapobieganiu wystąpienia zapalenia błony śluzowej jamy ustnej.

Jeśli obawiasz się wystąpienia zapalenia błony śluzowej jamy ustnej, zawsze konsultuj się ze swoim lekarzem lub pielęgniarką.

Pobierz informacje dla pacjenta na własne potrzeby. Możesz również wydrukować informacje dla pielęgniarki i przekazać je swojej pielęgniarce.

1. Pico J-L et al. The Oncologist 1998;3(6):446–451.
2. Sonis ST. J Support Oncol 2004;2:3–8.