MouthMade

Veel gestelde vragen

Wat is orale mucositis?

Orale mucositis, ook wel stomatitis genoemd, is een bijwerking van kankertherapie en wordt gekenmerkt door een rode, gezwollen en verzweerde mond en tong. Het belangrijkste kenmerk van orale mucositis is pijn en deze pijn kan zo hevig zijn dat het zeer moeilijk is om te eten, drinken of spreken. Het kan zelfs betekenen dat de patiënt sondevoeding nodig heeft om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen om de kankertherapie te kunnen voortzetten.

Waardoor wordt orale mucositis veroorzaakt?

De werking van chemotherapie en bestraling bestaat in het voorkomen van de groei van nieuwe kankercellen door reeds aanwezige, snel delende kankercellen te doden. Helaas maken beide behandelingen geen onderscheid tussen gezonde delende cellen en delende kankercellen. De bijwerkingen van de therapie, zoals orale mucositis (OM), ontstaan wanneer ook gezonde delende cellen worden gedood. Een combinatie van chemotherapie en bestraling verhoogt het risico van het ontwikkelen van ernstige orale mucositis. De symptomen van orale mucositis hebben ook de neiging om te verergeren naarmate de bestraling langer duurt.

Tijdens de bestraling van hoofd- en nekkanker of bij hematopoëtische stamceltransplantatie (HSCT) (ook wel beenmergtransplantatie (BMT) genoemd), komt de radiostraling vlakbij en in de mond. Normale, gezonde cellen in de mond delen zich snel en vervangen de cellen aan het oppervlak door nieuwe cellen. De bestraling doodt deze delende cellen echter, waardoor de oppervlaktecellen niet worden vervangen en er zweren ontstaan.

Chemotherapie en bestraling van het hoofd en de nek beschadigen de klieren in de mond die speeksel produceren, waardoor de mond droger wordt dan normaal. Een droge mond betekent dat er veel minder natuurlijke smering is tijdens het eten. Het is dus moeilijker om te slikken en de mond raakt sneller beschadigd door hard voedsel dat normaal gesproken door het speeksel wordt weggespoeld.

De soort chemotherapie waarmee de kanker wordt behandeld, is van invloed op het risico om orale mucositis te ontwikkelen. Er zijn veel soorten chemotherapie waarvan bekend is dat ze orale mucositis veroorzaken. Enkele van deze therapieën zijn hieronder vermeld:¹

• 5-fluorouracil
• methotrexaat
• doxorubicine
• etoposide
• melfalan
• cytosine arabinoside
• cyclofosfamide

Elke bestraling waarbij radiostraling door en nabij de mond gaat, veroorzaakt hoogstwaarschijnlijk orale mucositis.

Wat moet ik doen als ik orale mucositis heb?

Raadpleeg uw arts of verpleegkundige als u symptomen heeft van orale mucositis en lees het hoofdstuk Orale mucositis behandelen.

Wie krijgt orale mucositis?

Bijna helft van de mensen die zijn behandeld met chemotherapie en bijna iedereen die bestraling van het hoofd en de nek of hematopoëtische stamceltransplantatie (HSCT) heeft ontvangen, krijgt orale mucositis (OM).

De waarschijnlijkheid dat iemand orale mucositis ontwikkelt, hangt niet alleen af van de soort kanker die wordt behandeld, maar ook van de persoonlijke situatie, de levensstijl en het medische verleden. Mensen die bijzonder veel risico lopen, zijn:  

• jonge mensen en bejaarden
• mensen die eerder orale gezondheidsproblemen of orale mucositis hebben gehad
• mensen met een slechte orale hygiëne tijdens de behandeling
• rokers
• mensen die alcohol drinken
• diabetici
• mensen die een bepaald soort chemotherapie krijgen (zie Wat veroorzaakt orale mucositis?)

Hoelang duurt orale mucositis?

Bij mensen die chemotherapie ondergaan, kan beschadiging van de mondslijmvliezen zich al vanaf de eerste behandelingsdag voordoen. De eerste stadia van orale mucositis manifesteren zich onder het oppervlak van de mond en zijn niet altijd merkbaar. Meestal merken mensen de symptomen pas vijf tot acht dagen na aanvang van de behandeling. De symptomen van orale mucositis kunnen één tot twee weken aanhouden voordat de genezing begint. Bij elke cyclus van chemotherapie neemt het risico toe om orale mucositis te ontwikkelen, terwijl ook de ernst van de aandoening vaak verergert.²

Orale mucositis ontwikkelt zich later bij bestraling (na twee weken) en de genezing begint pas na afloop van de therapie. Bij radiotherapie kunnen de symptomen van orale mucositis dus acht weken aanhouden.

Wat zijn de gevolgen van orale mucositis?

Pijn: Pijn is het belangrijkste symptoom van orale mucositis (OM). Hierdoor kan eten en drinken zeer moeilijk zijn, en dit juist in een tijd dat mensen met kanker de fysieke kracht nodig hebben om agressieve kankertherapieën te doorstaan. Zonder voldoende eten en drinken kunnen mensen zich zwak voelen en vocht en gewicht verliezen. 

Infecties: De pijnlijke plekken en zweren in de mond als gevolg van orale mucositis vormen een ernstig risico van infecties. Door een slechte orale hygiëne kunnen virussen, bacteriën of schimmels de blootgestelde zweren infecteren. Als dit gebeurt, dan kan de infectie in het bloed terechtkomen zodat er een bloedinfectie of septikemie ontstaat. Mensen die een beenmergtransplantatie ontvangen lopen een groter risico van infecties en septikemie, omdat hun lichaam infecties minder goed kan bestrijden door de behandeling.

Smaakverlies: De tong is zeer gevoelig voor straling. Als de tong wordt bestraald, dan kunnen de smaakpapillen op het oppervlak van de tong beschadigen. Sommige patiënten verliezen zelfs alle smaak tijdens een radiotherapie. Meestal beginnen de smaakpapillen vier maanden na het einde van de behandeling weer normaal te werken, maar de gevolgen op lange termijn verschillen van persoon tot persoon en in sommige gevallen herstellen de smaakpapillen zich nooit volledig.

Uitkomst van de behandeling: Het meest zorgwekkende gevolg van orale mucositis is wellicht dat veel mensen dit in zo ernstige mate ontwikkelen, dat het van invloed is op de dosis chemotherapie die hun lichaam kan verdragen. Uiteindelijk zou dit van invloed kunnen zijn op het succes van de kankerbehandeling.

Overig: Mensen met orale mucositis schamen zich soms voor hun aandoening, waardoor ze steeds minder tijd doorbrengen met hun familie, kinderen en vrienden. Dit in combinatie met het onvermogen om te eten en praten, kan leiden tot sociale isolatie en psychologische spanning. 

Als het problematisch wordt om voldoende voedsel binnen te krijgen, dan kan er sondevoeding nodig zijn om te garanderen dat de persoon voldoende voedsel binnenkrijgt om de therapie te kunnen verdragen. Als de sondevoeding slechts korte tijd nodig is, dan wordt de slang in de neus aangebracht, maar voor langere tijd kan deze rechtstreeks in de maag worden aangebracht.

Hoe kan ik orale mucositis voorkomen?

Zie het hoofdstuk Orale mucositis voorkomen.

Raadpleeg altijd uw arts of verpleegkundige als u zich zorgen maakt over orale mucositis.

Download de patiënteninformatie over orale mucositis voor uzelf en geef meteen een afdruk van de informatie voor professionele zorgverleners aan uw verpleegkundige.

1. Pico J-L et al. The Oncologist 1998;3(6):446–451.
2. Sonis ST. J Support Oncol 2004;2:3–8.